5 ritmes

Interview met Andrea Juhan

"In de dans zie ik ons hele spirituele potentieel."

Andrea Juhan, Ph.D, leefde 12 jaar lang - als kind al - in het Esalen Institute, een gemeenschap in Californië, waar ze lichaamswerk gaf en groepen begeleidde. Ze leerde er Gabrielle Roth kennen en werd een van haar eerste leerlingen. Sinds 1982 behoort ze tot de staf van het Instituut voor Integratieve Body Psychotherapie (I.B.P.). Ze geeft internationaal I.B.P.-trainingen en 5 ritmes workshops, en is gediplomeerd huwelijks- en gezinstherapeute. Haar vriendelijke, open en aandachtige manier van lesgeven is gegrond in meer dan 25 jaar ervaring als studente, lesgeefster en therapeute.

Naast je werk in de 5 ritmes heb je ook een rijke achtergrond in pyschologie. Hoe hebben je studies in de psychologie jouw benadering van de 5 ritmes beïnvloed?

Wel, Integrative Body Psychotherapy is een van de vormen van psychologie die mij een kader bieden, en ik ben ook heel diep gevormd door Gestalt Practice en Gestalt therapie, Object Relations, pre-nataal werk en geboortewerk. Er zijn veel verschillende aspecten van psychologie die mee mijn begrip vormen van onze groei en ontwikkeling en hoe die zich in ons lichaam manifesteert.

Ik zou zeggen, wat ik in de 5 ritmes inbreng, is een inzicht in psychische en spirituele ontwikkeling. Ik ben geïnteresseerd in de mogelijkheid tot psychische heling, groei en evenwicht, en ik zie al die verschillende componenten ineengeweven als deel van onze dans. Mijn studies en ervaring als therapeute informeren mij in hoe ik mensen zie dansen – en wat ik ze zie dansen.
Heel onze geschiedenis en al onze toekomstige mogelijkheden, in termen van onze psycho-spirituele ontwikkeling, manifesteren zich in onze dans, ze manifesteren zich in ons lichaam; ze manifesteren zich in elke cel. Dus als we dansen zie ik niet alleen maar de dans – ik zie ook al die verhalen, en al de dilemma’s van onze persoonlijkheid en onze emoties en onze geschiedenis – het is allemaal zichtbaar… (lacht) opvallend zichtbaar. En we voelen het – het is niet alleen zichtbaar maar het wordt ook gevoeld door de deelnemers, bewust of onbewust, al die elementen die hun dans informeren en vorm geven. Ik denk dat we dat allemaal voelen. Want als we dansen, zijn dat niet zomaar lukrake bewegingen – onze bewegingen vertellen het verhaal van onze conditionering, van ons wezen, ons essentiële zelf, en van onze spirituele ontwikkeling en ons spirituele potentieel.

Wat me opvalt als ik met jou werk, is dat je een heel sterk ontwikkeld vermogen hebt om anderen te zien zonder te oordelen. Hoe helpt die vaardigheid je in je rol als begeleider?

Ja, dat is heel belangrijk voor mij, dat proces van niet-oordelend kijken en wat ik zie – en wat wij allemaal kunnen bieden, door anderen te zien zonder te oordelen. Het vermogen om iemand te kunnen zien zonder te oordelen helpt mij om die persoon te ondersteunen; om te zien wat er nodig is om de volgende stap te kunnen zetten op zijn of haar spirituele reis.

We kunnen slechts focussen op spirituele ontwikkeling in de mate waarin we psychisch echt goed, bekwaam, geïntegreerd functioneren; als we niet gegrond zijn in ons lichaam is dat erg moeilijk. Als we emotioneel en psychisch een puinhoop zijn, is het moeilijk om op onze spirituele ontwikkeling te focussen: onze persoonlijke problemen zijn zo dwingend dat we ons heel sterk identificeren met het "ik" verhaal. We kunnen proberen om over wat moeilijk of niet-geïntegreerd en rauw is in onze psyche, heen te stappen en ons gewoon recht naar spirituele ervaringen te spuiten (een spirituele bypass te nemen, zoals dat vaak genoemd wordt), wat een keuze is en wat ons een noodzakelijk voorproefje kan geven van wat mogelijk is – maar naar mijn ervaring is dit niet iets wat lang vol te houden is. Ik denk dat we een zekere mate van psychische vaardigheid nodig hebben om onze spirituele oriëntatie en ons spirituele bewustzijn te gronden.

Hoe zie jij de 5 ritmes dit proces ondersteunen?

Voor mij zijn de 5 ritmes een erg elegante, mooie, gegronde, fysieke training.
Er gebeurt geen groei als die niet ondersteund wordt. En gevoed, geïnspireerd. We kunnen ons gedrag niet veranderen, we kunnen onze patronen niet veranderen, we kunnen zelfs niet echt bewust zijn als we niet ten volle ondersteund zijn en gegrond in ons lichaam. De 5 ritmes geven ons die taal en woordenschat; ze geven ons een brandpunt voor onze geest en onze gedachten, een spiegel en een weerspiegeling van waar we staan en welke ondersteuning of voeding we misschien missen. En de dans zelf biedt ons de essentiële voedingsstoffen die nodig zijn voor onze eigen groei. Elk ritme biedt iets specifieks.

De structuur van de 5 ritmes helpt mensen om te beginnen zien waar ze vrij sterk zijn en waar ze misschien wat meer ondersteuning nodig hebben, zoals "Ik zou best wat vaardiger of vertrouwder kunnen worden met Chaos: ik kan er niet zo goed mee om wanneer alles uit elkaar valt en verandert," of, "Ik voel me daar heel goed, maar ik ga wel zweven – ik vind het heerlijk, maar ik heb moeite om op die plek aanwezig te blijven met iemand anders erbij …"

De hele structuur van het dansen van de 5 ritmes op onszelf, en met anderen, en allemaal samen als groep, geeft ons dus die verbazingwekkende praktijk en spiegel voor hoe we, via de dans, onze eigen ontwikkeling voeden. Ontwikkeling is zo’n klinisch woord. Het is ons evolueren, ons eigen verschijnen op ons hoogste potentieel, onze eigen queeste naar God – naar God zijn en worden en onszelf kennen als God, of Spirit, of de Ene, …

De psychologie is geïnteresseerd in verandering. Hoe veranderen we? Hoe veranderen we de manier waarop we voelen, wie we denken te zijn, de identiteit van ons zelf, ons gedrag, onze emoties en reacties, enzovoort. Met de 5 ritmes hebben we een verbazingwekkend instrument om te bestuderen hoe we veranderen. Ons lichaam is daar een heel concrete ervaring van. Ons lichaam is het fysieke mechanisme van verandering. Door deze fysieke training te beoefenen kunnen we dus een heel reële ervaring krijgen van hoe wij bewegen doorheen een veranderende wereld, in een veranderend lichaam, met de verandering die zich voordoet tussen één persoon en een andere, tussen ons en onze omgeving…

In de 5 ritmes is verandering geen concept, het is een realiteit, van moment tot moment. Ze wordt gevoeld. De 5 ritmes geven ons vele structuren die ons ondersteunen in het leren hoe we met de verandering kunnen zijn… Als danser beginnen we onszelf te begrijpen als verandering; wij zijn de dans en de dans verandert van moment tot moment. De hele studie van ritme gaat over verandering – ritme is beweging, beweging is verandering, en wij zijn daar niet afgescheiden van, van dat alles.

Ergens in het verleden heeft de psychologie zichzelf veilig afgescheiden van beweging en van het lichaam, maar in werkelijkheid zijn beweging en lichaam en ziel helemaal niet gescheiden.

Dus het beoefenen van die bewegingstraining geïnspireerd door dat psychologische perspectief is een manier om dit te re-integreren?

Juist. Of, om ons bewust te zijn van de heelheid ervan. Want je kan eigenlijk de ziel niet van het lichaam scheiden, je kan alleen maar beweren dat je dat doet. Het is dus een manier om je bewust te worden van de verbondenheid tussen die twee, die er van nature altijd al is. Het is gewoon een verdiepen, een verbreden, een versterken van je bewustzijn, van die vele lagen van onze ervaring. Van ons lichaam, onze emoties, onze ziel, hoe we denken en voelen en hoe we evolueren als spirituele wezens: wat is het hoogste, diepste zelf dat via ons wezen tracht te voorschijn te komen?

Ik had het graag even over de specifieke workshops gehad.
Bij Curious Love vraag ik me af wat je tot dat bepaalde onderzoek gebracht heeft? Wat heb je gezien op de dansvloer, of in je eigen leven, dat relaties voor jou tot een focus gemaakt heeft?

Voor mij is het zo dat wij, als menselijke dieren, uitzonderlijk sociaal zijn. We relateren voortdurend met anderen. We kunnen niet niet relateren met anderen: zelfs als we ervoor kiezen om geïsoleerd te zijn, is dat een verklaring omtrent onze relatie met anderen. Het interesseert mij om te begrijpen wat onze keuzes op dat vlak zijn. Waarom maken we de keuzes die we maken? Welke gewoontes en patronen en conditioneringen hebben we? En wat heeft ons hoogste of essentiële zelf, ons eigen evolueren, het ontvouwen van onze ziel, nodig – en wat heeft het te bieden – in relatie tot anderen?
Op de dansvloer zie ik die specifieke dans de hele tijd. We zijn ons altijd bewust van het komen en gaan van anderen – van de aantrekking en de afstoting, en de interactie – zelfs als we ogenschijnlijk alleen maar proberen bij onszelf te zijn. Zelfs dat is een relatie met anderen. Ik zie het zo vaak op de dansvloer dat ik denk, dit is het onderzoeken waard. Het is zo hard nodig, voor onze relaties: we moeten leren luisteren naar het kloppen van onze ziel om te weten wat onze ziel wil, in relatie tot anderen – niet alleen op de dansvloer, maar we gebruiken de dansvloer als een meditatie om ons bewust te worden van dat kloppen van onze ziel in ons hele dagelijkse leven. Want het is een probleemgebied! We worstelen met elkaar: met onze kinderen en ons gezin en onze moeder… En we hebben een training die ons helpt te luisteren, diep binnenin onszelf, naar wat er echt nodig is. De dans helpt ons om de patronen en de conditionering te begrijpen, al de gekwetste delen, de verdedigings- en beschermingsmechanismen – dat is allemaal belangrijk. Dat is een deel van het gebied dat we bevaren.

Het is zo leuk om met anderen te dansen – en om alleen te dansen – dus waarom zouden we deze dansen niet gebruiken om het grotere geheel te onderzoeken? Wie ben jij, en wat doe je op deze planeet – (lacht) met al die andere mensen? En wat wil je doen? Wat is jouw geschenk hier?

Hoe zou jij die vraag benaderen? Hoe kan de dans ons in contact brengen met ons unieke geschenk?

Ik denk dat het antwoord is: kijken wat er spontaan ontstaat. Kijken wat er op een natuurlijke manier opkomt, vanuit je lichaam, vanuit je wezen, wanneer je je oefent in uit de weg gaan. We zijn zo vaak geconditioneerd om te denken "Ik word verondersteld zó te zijn in relatie tot anderen. Ik word verondersteld zorgzaam te zijn, of sexy, of iets" – in plaats van te luisteren, op die diepe, diepe prachtige manier waarop we dat kunnen in de dans, naar wat er natuurlijk, organisch binnenin ons opkomt wanneer we samen met iemand zijn. Dat is ons geschenk – het zal er zijn. Het is uniek voor ons, het is natuurlijk; we hoeven er niets voor te organiseren of te verbeteren.

En dan, als je eenmaal begint te luisteren, dan merk je misschien "ah, die vreugde of dat begrip of die openheid of nieuwsgierigheid of helderheid… dat komt inderdaad wel op in mij…" We zien onze beschermende patronen maar we kunnen ook voelen wat er onder die patronen zit. We kunnen dat bijvoorbeeld gewaarworden in de vorm van een bepaalde respons of beweging of gedachte, of het kan ook een beeld zijn – we ontvangen allemaal op een verschillende manier informatie. Niet iedereen ontvangt informatie als een gevoel. Soms is het een gedachte-vorm, een emotionele respons, een visioen of een kinetisch gevoel. Het kan zelfs een bepaald voet-patroon zijn dat opkomt (lacht). Ons lichaam, en onze ziel, spreekt op verschillende manieren tot ons.

Als je eenmaal begint daarnaar te luisteren, en je begint de onderliggende essentie te onderscheiden, kan je beseffen, "ah, dit is mijn geschenk, dit is de plaats binnenin mij waarop ik afgestemd wil zijn – wat in mijn leven moet ik doen, nu, om mijzelf te ondersteunen in het aanbieden van dat geschenk? In het zijn van dat geschenk. In het verwelkomen ervan. In het verwelkomen van dat geschenk in anderen, en het zijn van dat geschenk met anderen. Dus we beginnen te vragen, "Hoe moet ik mijn leven zo structureren dat het dàt is wat gestimuleerd wordt om op te komen?" Want heel vaak ondersteunt ons leven niet dat bepaalde ontvouwen – het ondersteunt een andere agenda van ons, die vanuit een andere plaats ontstaan is.

Kan je iets vertellen over het ontdekkingsproces dat zich voordoet op de dansvloer? Soms kan je van die verbazingwekkende revelaties hebben tijdens de dans… maar hoe integreer je die wijsheid of dat inzicht in je leven buiten de dansvloer?
Nu, dat is de grote vraag – de vraag die iedereen stelt – en het enige wat we ons kunnen realiseren is dat het zich al voordoet buiten de dansvloer. We kunnen ons bewustzijn aanscherpen over hoe dat wat zich op de dansvloer voordoet, zich ook buiten de dansvloer voordoet. De nieuwe keuzes die ik maak, de nieuwe mogelijkheden die ik ervaar op de dansvloer, zullen zich op een natuurlijke manier ook buiten de dansvloer beginnen voor te doen. Als ik kan leren aandachtig te zijn, zal ik de waarheid kunnen voelen rond hoe ik al aan het veranderen ben. Want door steeds opnieuw te dansen, creëer ik nieuwe routes, wijzig ik patronen, verander ik, herverbind ik mij met het feit dat ik verandering zelf ben. Dat is wat ik oefen in mijn lichaam, ontwaken voor potentiële mogelijkheden. Het zal zich dus al voordoen. Dat is de eerste stap, een scherpe, gerichte, wakkere, levende, neutrale, niet-oordelende waarnemer binnenin onszelf cultiveren, zodat we deze momenten kunnen vatten wanneer ze zich voordoen op de dansvloer en buiten de dansvloer.

En de andere stap is een strenge blik te werpen op welke dingen in ons leven niet ondersteunend zijn voor dat wat opkomt. En ons af te vragen welke soort steun je nodig hebt, om verandering te creëren. Vaak betekent dat support van een groep of van leraren… of als je echt vast zit, wil je misschien wel individuele therapie om je verder te helpen. Soms komt de steun van de groep – de 5 ritmes ongoing groepen zijn een geweldige ondersteuning hiervoor. Ik zou zeggen dat in deze school de ongoing groepen de diepste ondersteuning bieden voor verandering – maar zelfs in één enkele workshop kunnen we beginnen iets aan te pakken en ermee te werken, en het dan op onszelf afmaken.

Ik denk ook dat waarnemen zonder te oordelen hierbij van essentieel belang is. Soms, als we net een verschuiving in onszelf voelen, kan ons nieuwe bewustzijn zich weer oplossen in oude patronen. Het kan moeilijk zijn om verandering zichtbaar te maken wanneer we er niet over spreken en niet gehoord worden, in relatie met vrienden en collega’s en onze leraar. Ik denk dat dat ons helpt onze focus op verandering in de bewuste wereld te houden, zodat we de volgende stappen kunnen nemen. Want soms hebben we die verbazingwekkende ervaringen maar we praten er misschien niet over, en dan kan dat bewustzijn of die nieuwe mogelijkheid opgesloten raken in je eigen wereld. Je maakt het niet echt af wanneer je het niet volledig in je bewuste geest gebracht hebt. Onze groei of ons ontvouwen kan in die dromerige, onderbewuste, creatieve wereld blijven als potentieel maar mist de acties en ondersteuning die nodig zijn om het te voltooien. Ik denk dus dat het belangrijk is om je helder uit te drukken.

De Open Floor is daar echt goed voor. Ze helpt ons ons helder uit te drukken en dingen echt luidop te uiten, in woord en in beweging – terwijl we gehoord worden en gezien worden.

In Curious Love beginnen we dat ook te doen: we beginnen een paar van die patronen luidop uit te drukken en te verkennen en we worden zonder oordeel gezien. We beginnen te benoemen en te voelen wat we doen, in de gebaren en bewegingspatronen in ons lichaam.

Zou je iets willen vertellen over de andere workshop die je gaat doen, Creative Sanity?
Creative Sanity is waarschijnlijk een weerspiegeling van mijn eigen ervaringen, om te leren de kracht van mijn eigen emotionele zelf te weerstaan. Ik sta zelf altijd versteld – echt versteld! – van hoe diep en rauw en oorspronkelijk en overweldigend mijn emotionele leven voor mij voelt, soms… dikwijls… Ik weet hoe het voelt om de controle kwijt te zijn. En ik wil ‘de controle kwijt’ niet vervangen door ‘controle’. Ik wil een manier vinden, in mijzelf, om met dat verbazingwekkende, gepassioneerde, emotionele wezen te leven zonder er volledig door overhoop gegooid te worden.

Ik denk dat de psychologie ons een aantal echt goede instrumenten gegeven heeft om onze emotionele wereld te begrijpen en te bevaren – en ik denk zelf dat die instrumenten en inzichten, in combinatie met de 5 ritmes, ik denk dat daar een pad is. (Lacht) Op sommige dagen denk ik dat dat niet helemaal waar is… maar voor het grootste deel, vooral nu ik de tweede helft van de veertig inga, kan ik zien dat ik geleerd heb om de vruchten van mijn emotionele leven te plukken in plaats van het gevoel te hebben dat ik erdoor in het rond gemept word. Om er de creatieve vruchten van te plukken, en om wat ik mijn geestelijke gezondheid (‘sanity’) zou noemen, te realiseren.

Ik denk aan het woord dat Trungpa Rimpoche gebruikt: ‘werkbaarheid’. Onze geestelijke gezondheid wordt een gevoel dat onze geest en onze emoties werkbaar zijn – niet dat we ze kunnen controleren, maar dat we ermee kunnen werken en er gebruik van kunnen maken, dat er iets creatiefs is aan dat proces. Ik denk dat we daar op een directe manier mee kunnen omgaan, via het proces van belichaamd, aandachtig dansen, zonder bang te zijn, of gesloten, of gespleten – of mijn eigen persoonlijke stijl, overreactief en overweldigd. Verschillende mensen hebben verschillende stijlen – maar (lacht) dat is de mijne… en ik denk dat ik niet alleen ben.

Wanneer je het hebt over het opmerken van je eigen patronen, dan vraag ik me af, wat geeft het lesgeven je nog meer?

Oh, god, het grootste wat mijn lesgeven mij geeft is een verbazingwekkend gevoel van ontzag en verwondering en mededogen, voor waar we allemaal mee bezig zijn. Het is zo inspirerend om zovelen van ons onze weg te zien banen naar ons hogere zelf. Om het voorrecht en de eer te hebben iemand op die weg te zijn die het pad naar een groter goed helpt vormen – ik neem dat heel ernstig, het is heel grondend en voedend voor mij om die rol te hebben.
En ik kan getuige zijn van het ontvouwen van anderen op een prachtige, rauwe, niet-verbale manier die je in de dans ziet. Voor mij is dat inspiratie. Het opent mijn hart.

En het houdt me ook erg gefocust en geprikkeld en geïntrigeerd. Ik ben niet erg van het pad afgeweken. Ik bevind mij al mijn volledige volwassen leven op dit terrein. Ik realiseerde mij dat ik al achtentwintig jaar met Gabrielle ben – jezus! (lacht) ik mòet wel iets vinden! Dat is zo’n lange tijd om met iemand of iets door te brengen en het is niet alleen met haar, ik heb altijd parallelle disciplines bestudeerd – voor mij zijn dat allemaal verschillende texturen van hetzelfde proces van ontvouwen naar ons hoogste zelf, van ontvouwen naar ons spirituele potentieel, wat dat ook is – en ik ben geen spiritueel leraar dus het is mij niet helemaal helder maar ik weet wel, intussen, dat het gaat over manieren vinden om je te openen en om te vertrouwen, om aanwezig te zijn en uit de weg te gaan. We moeten het geluid zachter zetten zodat we eigenlijk kunnen horen wat Spirit misschien zou kunnen zijn. Veel andere disciplines zijn gericht op hetzelfde – ik denk dat psychologisch werk en spiritueel werk enorm belangrijk zijn. Vanuit verschillende plaatsen werken we allemaal aan hetzelfde project.


Interview met Andrea Juhan, door Joanne Winstanley.
(vertaling: Lieve Debert)

OWC - 5 ritmes