Dans, massage, bodywork

Yin & yang en de leer van de vijf transformaties

Eva Vleugels

 

Yin en yang

De kern van alle Oosterse geneeswijzen ligt in China. Daar ontstond de theorie van yin en yang en die van de vijf transformaties. Het model van de vijf transformaties, ook wel systeem van de vijf elementen genoemd, vormt samen met het yin-yang principe het conceptuele raamwerk van de Chinese filosofie. Met behulp van de vijf transformaties en het principe van yin en yang probeerden de Chinezen door de eeuwen heen de voortdurend veranderende werkelijkheid te beschrijven en bevatten.

Yin en yang zijn twee complementair-antagonistisch krachten die in een dynamische verhouding tot elkaar staan. Vandaar dienen ze eerder krachtsverhoudingen genoemd te worden, zoals Patricia De Martelaere in haar boek over het taoïsme stelt: "yin en yang zijn de gepolariseerde manifestaties van de qi, en geen aparte entiteiten." i Verder zit in alles wat yin of yang is, opnieuw het onderscheid tussen yin en yang. Zo is een groot lichaam yinner dan een klein lichaam, en binnen een groot lichaam zal het bovenste deel van het lichaam als yinner beschouwd dan het onderste deel. Daaruit volgt dat geen enkele yin of yang zuiver en onverdeeld yin of yang is: iedere yin bevat een kiem van yang waardoor het naar yang kan evolueren. Zo komt het dat yin en yang naar hun tegendeel kunnen omslaan, wanneer ze het uiterste hebben bereikt. Ze zijn organisch met elkaar verbonden.

Dit wordt zichtbaar in iets als de seizoenen. Het meest fundamentele verschil tussen yin en yang zien we in de tendens tot uitzetting die yin is en de tendens tot samentrekking die yang is. Het is het verschil tussen de energie van de zomer die uitbundig is, en waar de warmte de planten naar alle kanten doet groeien en bloeien en de winter waarin de energie is samengebald, niet zichtbaar, en bij de mensen verstilling teweeg brengt. Als we de seizoenen bekijken vanuit deze twee krachten, yin en yang, kunnen we de lente als klein yin, de zomer als groot yin, de herfst als klein yang en de winter als groot yang beschouwen.

In de lente beginnen de zaden te kiemen en uit te zetten. De eerste planten worden zichtbaar en de vogels laten van zich horen. De natuur komt na de lange winter stilaan weer in beweging. Deze uitzettende beweging komt tot zijn hoogtepunt in de zomer waar de natuur een explosieve groei kent en er overal kleuren zichtbaar zijn. Voor de mensen is het moeilijk om op warme zomerdagen binnen te zitten. Je voelt een sterke tendens om buiten te komen en liefst met mensen samen te zijn. In de nazomer slaat deze sterk uitzettende kracht om en begint er een tijd van rijping. De avonden worden koeler en je voelt dat de herfst stilaan nadert. De behoefte om naar buiten te gaan vermindert en je krijgt de neiging om je energie meer naar binnen toe te richten. Ook in de natuur begint de energie samen te trekken. De sapstroom in bomen trekt zich naar onder in de wortels waardoor de bladeren van de bomen verdorren en vallen. De winter is het meest yange seizoen in die zin dat de energie daar het meest is samengetrokken. Het is een periode van veel binnen zitten en verstilling. Ook in de natuur is niet veel hoor- en zichtbaar. Onder de vorst en de sneeuw is echter de kiemkracht van de planten aanwezig die in de lente zichtbaar wordt.

Naast de tendens tot uitzetting die als yin en de tendens tot samentrekking die als yang beschouwd wordt, worden volgende kenmerken als resp. yin(ner) of yang(er)ii beschouwd. De lijst is zeker niet exhaustief:

yin

yang

kouder

warmer

hoger

lager

uitgezet

samengebald

trager

sneller

langer

korter

lichter

zwaarder

zachter

harder

passiever

actiever

dunner

dikker

De vijf transformaties

Net zoals yin en yang is ook het model van de vijf fasen, vijf elementen of vijf transformaties bedoeld om de veranderende werkelijkheid te kunnen beschrijven. Het is in wezen een nadere differentiëring van de dynamische interactie tussen yin en yang. Het verdeelt de continue beweging van yin naar yang en van yang naar yin in te onderscheiden stadia.

Wanneer we naar de seizoenen kijken, vinden we de vijf elementen terug:

  • hout: een opwaartse, stijgende, uitzettende en dus yange beweging;

  • vuur: een heel expansieve naar alle kanten uitstrekkende en dus nog yangere beweging;

  • metaal: een naar binnen, omlaag gaande en dus yinne beweging;

  • water: een sterk naar onder gerichte kracht, en dus nog yinnere beweging.

In dit model wordt het vijfde element, aarde, als het harmoniserende en compenserende element beschouwd, dat yin noch yang is en geen beweging voorstelt, maar de rust in het centrum. Het seizoen dat hiermee overeen komt, is de nazomer en/of de laatste tien dagen van elk seizoen. In andere voorstellingen van de vijf fasen vormt aarde het condenserende element, waarin de energie reeds omlaag gaat. Metaal is dan het meest yinne, vaste element en water staat symbool voor het vaste dat weer vloeibaar wordt, en dus de overgang van yin naar yang.

De theorie van de vijf transformaties wordt vaak in een tabel weergegeven om aan te tonen met welk seizoen, welke kleur, geur, smaak, kracht, geluid, emotie, zintuiglijk orgaan, lichaamsweefsel en spirituele hoedanigheid waarmee de vijf elementen geassocieerd worden:

Hout

Vuur

Aarde

Metaal

Water

Lente

Zomer

Nazomer

Herfst

Winter

Groen

Rood

Geel-oranje

Wit

Blauw-zwart

Ranzig

Verschroeid

Aromatisch

Rot(te groente)

Oude urine

Zuur

Bitter

Zoet

Scherp

Zout

Baren

Floreren

Rijpen

Aftakelen

Opslaan

Schreeuwen

Lachen

Zingen

Huilen

Kreunen

Woede

Vreugde

Empathie/piekeren

Verdriet

Angst

Ogen

Tong

Mond

Neus

Oren

Pezen en spieren

Bloedvaten

Bindweefsel (vlees)

Huid

Botten

Hun of etherische ziel

Shen of gewaarzijn

Yi of intellect

P'o of stoffelijke ziel

Wil

 

Bij elk van de vijf transformaties hoort een paar meridianeniii, behalve bij vuur dat er twee heeft:

  • hout: lever en galblaas

  • vuur: hart en dunne darm, hartconstrictor en drievoudige verwarmer

  • aarde: milt en maag

  • metaal: longen en dikke darm

  • water: nieren en blaas

De bovenstaande classificatie van de vijf transformaties is belangrijk om het verschil tussen de transformaties te leren kennen. Net als yin en yang, mag je het echter niet absoluut opvatten. Ook de vijf transformaties moeten als een vloeiend model van overgangen worden beschouwd. In zijn boek "Reading the body" maakt Ohashi dit duidelijk aan de hand van het voorbeeld van het oprichten van een schoenwinkeliv. Hij beschrijft dit scheppingsproces aan de hand van de vijf transformaties, waarbij de creatie verschillende fasen doorloopt:

  • Vuur: de oorspronkelijke inspiratie of het idee van de winkel;

  • Aarde: de praktische uitvoering: pand huren of kopen, financiering, reclame;

  • Metaal: de fysieke manifestatie of de officiële opening van de schoenenwinkel;

  • Water: de dagdagelijkse realiteit, het doorzetten en volhouden door flexibel te zijn wat noodzakelijk is voor het overleven van de winkel;

  • Hout: het plukken van de vruchten van de idee. Er komt genoeg geld binnen voor de winkel, jezelf, je personeel en je bent de maatschappij ten dienste.

Zoals duidelijk wordt uit dit voorbeeld, kan je allerlei processen beschrijven aan de hand van de vijf transformaties. Dit geldt tevens voor ziekteprocessen.

Belangrijker nog dan de vijf elementen op zich, zijn de relaties die er tussen de vijf elementen bestaan. Er zijn twee belangrijke cycli, namelijk de voedende cyclus of sheng-cyclus en de balancerende cyclus of ko-cyclus. De voedende of sheng-cyclus ziet er als volgt uit:

De theorie hierachter is dat de moeder telkens haar kind voedt. Een gezonde moeder is de voorwaarde tot een gezond kind. Omgekeerd kan een zieke moeder een ziek kind tot gevolg hebben.

Bij de ko-cyclus houdt de grootmoeder haar kleinzoon binnen de perken. Zo voorkomt ze, dat hij niet te sterk wordt. Indien de grootmoeder echter zelf te sterk is (en de kleinzoon te zwak), dan zal ze de kleinzoon nog verder verzwakken door hem overmatig te controleren. Omgekeerd kan een te zwakke grootmoeder ertoe leiden dat de kleinzoon te sterk wordt. Bij de ko-cyclus krijg je volgende relaties:

Voor de diagnose bij zieke personen zijn er twee bijkomende cycli waarmee rekening gehouden wordt. Dit zijn de omgekeerde relaties van de sheng- en ko-cyclus. Bij de uitputtingscyclus, de omgekeerde sheng-cyclus, houdt het kind de moeder in balans. Als het kind te weinig of teveel energie heeft, kan dat de moeder uitputten. Bij de cyclus van verzet of de mo-cyclus oefent de kleinzoon invloed op de grootmoeder uit. Zoals een zwakke kleinzoon zal toestaan dat de grootmoeder overmatig controle op hem uitoefent, zo zal een gezonde kleinzoon verhinderen dat de grootmoeder teveel macht op hem uitoefent.

i De Martelaere: Taoïsme, p. 79.

ii Ik merk dat mensen vaak moeite hebben met de contextuele Oosterse filosofie. Iets is niet yin of yang 'an sich', maar is het steeds ten opzichte van het andere. Vandaar is het soms beter om te spreken van yinner of yanger, om het relatieve van deze begrippen duidelijker te maken.

iii Wanneer ik in de navolgende tekst spreek over lever en galblaas, hart en dunne darm, milt en maag, longen en dikke darm, nieren en blaas, bedoel ik steeds de meridianen en niet de organen, hetzij ik dit expliciet aangeef.

iv Ohashi: Reading the body, p. 90.

 

OWC - Dans, massage, bodywork